Geçmişten Günümüze DANS ve BALE - 1

 Yrd. Doç. Dr. Engin AKDOĞAN

Dans, insanlığın varoluşu ile başlayıp günümüze kadar gelebilen dünyanın ilk önemli etkinliğidir diyebiliriz. İnsanlar ilk çağlardan itibaren; aşklarını, sevgilerini, sevinçlerini, üzüntülerini içgüdüsel olarak ritmik hareketlere dönüştürmüşler, istek ve arzularını dans ederek dile getirmişlerdir. İlk önceleri el ve ayak ritimlerine bağlı kalarak yapılan gösteriler, daha sonraları müziğin de eklenmesiyle zenginlik kazanmıştır. Eski Yunan ve Roma eserlerinde, günlük yaşamda dansa verilen önemin büyüklüğü gözlenmektedir. Dini mekanların, katedrallerin iç avlularında müzikli, danslı ayinler ve oyunlar düzenleyerek bu tür etkinliklere önem verdiklerini göstermişlerdir. Ortaçağda saray ve şatolarda, büyük malikanelerde yapılan evlenme törenlerinde verilen ziyafetlerde, balolarda, pandomim gösterilerinde, salonlar titizlikle süslenerek gösteriye hazırlanırdı. Ziyafet süresince yemekler belirli aralıklarla yenir ve kaldırılırdı. İki yemek arasında kalan zaman dilimine antreme denirdi. Antremelerde misafirlerin sıkılmaması için oyunlar oynanır, akrobasi yapılır, fon müziği eşliğinde lirik ve pastoral nitelikli şiirler okunur, dans edilirdi.  Bu eğlenceler arasında 15.Y.Y. da Burgonya dükü Charles ile İngiltere prensesi Margarete’in evlenme töreni, tarihe geçmiş en görkemli eğlentiler arasında gösterilir. Elimizdeki bilgilere göre tarihi bilinen en eski balo 1385 yılında Amiens’de verilmiş olup, balonun güzel olması için hiçbir şey esirgenmemiştir. Balolar ortaçağ boyunca özellikle İtalya ve Fransa’da asil ve zengin sınıfın eğlence merkezleri olmuştur. Aristokrat sınıf balo ve benzeri türden eğlencelerle eğlenirken halk eğlencesiz kalmıyor, onlarda genellikle sokaklarda başlayıp yine sokaklarda biten çeşitli eğlenceler düzenliyorlardı. Özellikle Fransa’da çok ilgi gören halk eğlencelerinin tümüne Çılgınlıklar Bayramı denilmekteydi. Paris, Ruen, Dijon gibi birçok Fransız kasabalarında, devrin en gözde eğlenceleri olan Çılgınlıklar Bayramı kutlanmaktaydı. Balenin kökeninde, ortaçağ ve daha sonra Rönesans döneminde düzenlenen görkemli şenlikler boyunca verilen, ara oyunları vardır. VII. Charles dönemi savaşlarında İtalya’dan Fransa’ya geçen bu gösteri türü saray balesinin doğmasını sağladı. Tarihte ilk bale Fransa sarayında 1581 yılında oynanmış, Catherine de Medici’nin dans öğretmeni, Beaujoeux’nun gerçekleştirdiği Ballet Comique de la Reine’dir. İlk balenin yazarı olan Baltasarini ayni zamanda bir keman virtiözü olup balenin konusunu ünlü şair Homer’in Odiseia isimli eserinden almıştır. Falcı kadın Circe’nin yaşam öyküsü oyunda başarıyla anlatılmaktadır. Beş saat süren bu gösteri aylarca oynanmıştır. Bundan sonra oynanan balelere; Ballet de la Nuit, Ballet de l’impatience, Les Facheux gibi,  İtalyan müzikçi Lully’nin katkısı çok olmuştur. Oyuncuların maskeler ve ihtişamlı kıyafetler içinde sundukları o dönemin baleleri arasında; Ballet de mademe soeur Roi 1613, Ballet de monde Renverse 1625, Gassandre 1651, başarılı örnekler olarak gösterilebilir. 1661 yılında Academie Royale de Danse adıyla kurulan kraliyet dans akademisine,  1669 yılında müzik akademisi de ilave olunca ayni yıl Cambert ve Perrin isimli iki sanatçı ilk operayı sahneye koymuştur. Bu ilk Fransız operası Lully ve Bauchamp tarafından opera-ballet şekline dönüştürülmüştür. Bu opera-ballet ile klasik balenin temelleri de atılmış oldu. Besteci Lully 1681’de St. Germain şehrinde Aşkın Zaferi isimli baleyi sahneye koymuş ve kadın sanatçılar ilk defa halka takdim edilmiştir. Müzik yazarı Lully; Moliere’nin sözleri ile bütünleşen komedi balede,( Kibarlık Budalası 1670) ve daha sonra trajedi balede ( Cadmus et Hermione 1673 )  anlatıya önem verirken, öykü boyunca gösteriye dansı katıyordu. Profesyonel dansçıların ortaya çıkması, Krallık Müzik Akademisi’nde Triomphe de l’amour’un ilk sahnelenişi, Opera Dans Okulu’nun kurulması, temel bale kurallarının belirlenmesi (en-dehors, 5 temel duruş), bale tekniğinin gelişmesi, adım adlarına isimler verilmesi ve yenilerinin eklenmesi, saray eğlencelerini gerçek gösterilere dönüştürmüş ve bale, balo salonlarından sahnelere geçmiştir. Dekorlar, kostümler, ışıklarla gösteriler daha profesyonelleşmiş ve balede, İtalyan etkisi kaybolurken, Fransız okulu gelişmeye başlamıştır.

KAYNAKLAR

·         Yar, İncila – Şairoğlu, Hamit, “Asırlar Boyu Dans ve Bale”,

 Bayraktar Yayınevi 1968, İstanbul.